ATOL voert sinds 2008 een actieonderzoek uit met het oog op het ontwikkelen van een methodiek rond sociale economie. De vraag daarbij is hoe projecten en programma's verbeterd moeten worden en op elkaar moeten inspelen opdat initiatieven van sociale economie een eerlijke kans krijgen en een wezenlijke bijdrage bieden aan de lokale economische ontwikkeling. Door het vooropzetten van een analysekader, dat stap voor stap wordt verbeterd, en het aanbieden van specifieke instrumenten voor analyse, geeft ATOL een eerste aanzet. Op dit moment kunnen de deelnemende organisaties van het actieonderzoek reeds verbeteren door:

• via zelfdiagnose hun sterke en zwakkere punten te benoemen en verbeterprocessen hiertoe te plannen;
• via documentatie en uitwisseling met andere structuren externe expertise op te bouwen;
• in samenwerking met (en onder begeleiding van) ATOL deze innovaties te evalueren en een "good practice" te formuleren.

Uit het lopende actieonderzoek blijkt reeds dat de deelnemende bedrijven hun doelstellingen kunnen bereiken als ze bepaalde vaardigheden ontwikkelen. Deze vaardigheden moeten ze gebruiken om in te spelen op elementen uit de context, zoals bijvoorbeeld donateurs, politieke en juridische regels, culturele gewoontes, ..., die de ontwikkeling van bedrijfjes binnen de sociale economie beïnvloeden. ATOL heeft de nodige vaardigheden samengevat onder 7 noemers:

• organisatiebeheer met aandacht voor het associatieve karakter: de gemeenschap staat voorop, interne en externe solidariteit nemen een belangrijke plaats in en de vereniging kan de (vrijwillige) inzet van haar leden blijven motiveren. Het beheer wordt formeel geregeld in het  statuut en intern reglement. In de praktijk vertaalt dit formeel beheer zich in een doorgedreven loyauteit om het collectieve bedrijf te steunen;
• democratische cultuur: tijdens de besluitvorming wordt rekening gehouden met de noden en inbreng van elk lid. Eventuele voordelen of winst wordt rechtvaardig en eerlijk verdeeld;
• samenwerking met gedecentraliseerde overheidsstructuren: de lokale overheden overhalen om deze initiatieven actief te steunen;
• economische alfabetisering: de economische taal en wetmatigheden begrijpen en hanteren;
• aandacht voor gender: mannen en vrouwen moeten gelijkwaardige actoren zijn;
• ketenaanpak: de keten kennen waarbinnen het bedrijf opereert en de kansen binnen de keten omschrijven: wie zijn de leveranciers en concurrenten? Wat is de afzetmarkt? Welke globale tendenzen kunnen we waarnemen? Waar zijn de mogelijkheden voor mijn bedrijf?;
• ondernemende aanpak: optimaal productieproces, kwalitatieve producten, goede personeelsdienst, ... moeten ervoor zorgen dat het bedrijf concurrentieel blijft en zich verder ontwikkelt.

De ervaringen die ATOL verzamelt tijdens de actieonderzoeken in de vijf deelnemende landen worden met elkaar vergeleken, getoetst en later gebruikt voor het formuleren van een globale aanpak. Indien een bepaald component, zoals bijvoorbeeld een van de 7 vaardigheden, op verschillende plaatsten wordt onderzocht, verzekert ATOL de uitwisseling tussen die actoren.

Meer informatie over de ontwikkeling van de methodiek en de vorderingen die hierin gemaakt worden, vindt op de wiki over dit thema en in het menu ATOL-documenten. De wiki zal in een later stadium geïntegreerd worden in de website.