De term "gender" is afkomstig uit het Engels. M. Perrot en G. Duby, auteurs van het boek "Geschiedenis van de Vrouw" omschrijven gender als "de verhoudingen tussen beide geslachten, niet geïnterpreteerd op een manier als ware ze voor eeuwig ingebed in de aard van het man-zijn of vrouw-zijn, wel als producten van een sociale constructie die moet veranderen." Het concept gender verwijst dus naar de sociale constructie van mannelijkheid en vrouwelijkheid. Deze sociale constructie is niet gebaseerd op de biologische eigenschappen of het geslacht van een man of vrouw. Ze wordt daarentegen ingevuld door de maatschappij zelf. Dit maakt dat "gender" veranderlijk is en ook veranderd kan worden.

De manier waarop een bepaalde samenleving gender invult, is zichtbaar in de taken, rollen en verantwoordelijkheden die mannen en vrouwen krijgen. Zo worden reproductieve taken zoals huishoudelijk werk, de zorg voor en opvoeding van de kinderen, et cetera, eerder als het domein van vrouwen beschouwd. Deze taken zijn weinig zichtbaar, worden niet vergoed en worden weinig gewaardeerd. Zowel mannen als vrouwen hebben toegang tot betaald werk en de productie van goederen voor eigen voorziening en verkoop (productieve taken). Vrouwen hebben het echter vaak moeilijker om betaald werk te vinden en zitten in sectoren die minder betaald zijn. Als het gaat over gemeenschapstaken, vinden we vrouwen opnieuw terug in de zorgtaken, zoals bijvoorbeeld koken, bij feesten en begrafenissen. Mannen daarentegen zijn oververtegenwoordigd in de zichtbare, zeer gewaardeerde gemeenschapstaken: toespraken op feesten en begrafenissen, lokaal beheer en ordehandhaving, ...

Terwijl de productieve rol, de reproductieve rol en de gemeenschapstaken aangeven hoe het begrip gender in een bepaalde maatschappij wordt ingevuld, zitten in de praktische noden en strategische belangen wegen tot verandering. De praktische noden hebben betrekking op de verantwoordelijkheden en dagelijkse taken van mannen en vrouwen: de zorg voor en opvoeding van kinderen, huisvesting, gezondheidszorg, tewerkstelling, ... De ongelijke machtsrelaties en de taakverdeling worden niet in vraag gesteld. De strategische belangen daarentegen zijn verbonden aan de ondergeschikte positie van vrouwen, de taakverdeling, de toegang tot en controle over productiemiddelen en opbrengsten, rechten, geweld, gelijke lonen, controle over het eigen lichaam, ... Werken aan de strategische belangen impliceert het zichtbaar maken van de ongelijke machtsrelaties en gaat over veranderingen op lange termijn. Werken aan de praktische noden daarentegen kan op korte termijn. Het gaat dan bijvoorbeeld om projecten die de levensomstandigheden proberen te verbeteren door een antwoord te vinden op praktische behoeftes zoals toegang tot voedsel en basisdiensten zoals water en elektriciteit.

Werken rond gender betekent werken aan de scheefgetroken machtsrelaties tussen mannen en vrouwen. Dit houdt niet in dat vrouwen nu op hun beurt mannen gaan domineren. Wel moet de macht van vrouwen versterkt worden (empowerment) op economisch (toegang en controle van middelen, toegang tot de markt, ...) en sociopolitiek gebied (zich organiseren, deelnemen aan besluitvorming, zich laten vertegenwoordigen, ...) en wat hun kennis (kunnen analyseren, begrijpen, dingen in vraag kunnen stellen, ...) en interne kracht (geloof in zichzelf, zelfbeeld, identiteit, ...) betreft, zonder daarbij de mannen uit het oog te verliezen. Tijdens het werken rond gender werken mannen en vrouwen dus samen aan een samenleving waarin ze beiden gelijk en gelijkwaardig zijn. "Gelijkheid" is een juridische nota en impliceert dat mannen en vrouwen volgens de wet gelijke rechten, kansen en verantwoordelijkheden hebben. "Gelijkwaardigheid" daarentegen is een moreel concept en betekent dat mannen en vrouwen ook in werkelijkheid gelijke kansen moeten krijgen.