ATOL stopgezet

Na meer dan 30 jaar engagement in de sector van ontwikkelingssamenwerking zet ATOL haar activiteiten stop. Dit is het gevolg van de weigering van de overheid om nog verder subsidies aan ATOL te verlenen. Deze situatie is een complete verrassing voor ons en voor onze partners. Immers, sinds haar erkenning als NGO heeft ATOL met de steun van overheid haar expertise opgebouwd als kenniscentrum en begeleider van capaciteitsversterking in het Zuiden. In de beginperiode stond “technologische kennis” centraal, later kwam het gewicht meer en meer te liggen bij “organisatieversterking” over specifieke thema’s als “empowerment”, “lerende organisatie” en “sociale economie”.

Van bij het begin heeft ATOL uitdrukkelijk gekozen voor samenwerking met partners in het Zuiden in de vorm van capaciteitsversterking - voornamelijk methodiek- en kennisontwikkeling - en niet door middel van partnerfinanciering. Een van onze uitgangspunten daarbij was dat we op die manier complementair zijn met andere NGO’s en instellingen die wel aan partnerfinanciering doen. Een belangrijk voordeel was dat we in een andere partnerverhouding hebben kunnen werken die niet gebaseerd was op financiering. In de loop der jaren is ook steeds duidelijk geworden dat inzetten op capaciteitsversterking een belangrijke bijdrage levert aan internationale samenwerking.

Paradoxaal genoeg is het voor lokale NGO’s en Federaties gemakkelijker om financiële middelen voor projecten te vinden - met een hoge druk om de “vooropgestelde” resultaten te halen - dan voor trajecten van capaciteitsversterking in een multi-actoren en multi-landen setting. Het mag duidelijk zijn dat het type van partners waarmee wij samenwerkten niet over de middelen beschikt om deze begeleiding via consultancy te verkrijgen. Toch gaat het hier om belangrijke spelers in lokale economische en communautaire ontwikkeling.

In 2008 gingen we van start met een nieuw programma over “sociaal ondernemerschap” dat volledig werd goedgekeurd door DGD en kaderde in een strategisch plan van 6 jaar (2008-2013). De doelstelling van dit programma was om samen met NGO’s en Federaties in het Zuiden, methodes en instrumenten aan te passen of te ontwikkelen voor de begeleiding van duurzaam sociaal ondernemerschap. Meer dan 20 partners in de vier betrokken landen en de medewerkers/ster van ATOL zijn deze uitdaging met veel inzet aangegaan. De tussentijdse resultaten van deze intense periode van samenwerking zijn tastbaar en veelbelovend en bevestigen de waarde van de aanpak. Zowel de partners, de externe evaluator als vertegenwoordigers van de Belgische ambassades in de betrokken landen zijn hierover unaniem.

We waren echter halverwege en het werk is niet af. Vandaar dat we tot en met vorige week zijn blijven vechten voor ons nieuw ingediende programma. Het werd uiteindelijk niet goedgekeurd ondanks positieve vooruitzichten in de loop van het proces - dat lang was - en waarin we meerdere malen tegenstrijdige signalen kregen.

De beslissing om hier en nu de subsidiëring te stoppen getuigt van weinig voeling met het terrein. De redenering van de administratie dat de partners in het Zuiden er geen “nadeel” van ondervinden toont aan dat hun engagement niet naar waarde wordt geschat. Het bevestigt bovendien dat ze enkel gezien worden als organisaties die de hand uitsteken om “financiële hulp” te ontvangen. Hun getuigenissen bevestigen nochtans de meerwaarde van onze aanpak. (lees ook de reacties van partners en mensen op het terrein) De tijd en de ruimte die gecreëerd werden door de samenwerking aan het actie-onderzoek, boden de kans om hun manier van werken kritisch te analyseren, bij te sturen en van elkaar te leren. Het op punt stellen van een aanpak met context- en organisatiespecifieke methodes en instrumenten waren voor hen middelen bij uitstek om als organisatie sterker te staan in de begeleiding van hun doelgroepen. En het was “een andere manier om samen te werken” getuigt de directrice van ICD in Mali (partner van VSF), “een valoriserende manier, die vertrok vanuit ons eigen kunnen”. Het is vooral de manier waarop de partners hun schouders onder het actie-onderzoek gezet hebben die ons sterkt in de overtuiging dat deze manier van samenwerking een belangrijke pijler van ontwikkeling is en zal zijn in de toekomst.

Wij hebben eveneens geprobeerd om aan de overheid duidelijk te maken, dat deze gang van zaken niet overeenstemt met wat men noemt “goed bestuur”. Drie jaar lang zijn er financiële middelen geïnvesteerd in het actie-onderzoek zonder dat het proces is afgerond en dat afgewerkte producten voorgelegd kunnen worden. Het aanmaken en de brede verspreiding van handleidingen, trainingsmateriaal en technische fiches voor de begeleiding van “sociaal ondernemerschap” waren voorzien in het geweigerde programma. Het was opgevat als de “tweede fase” en de afronding van het zesjaren traject.

Tot slot

In een wereld die alsmaar meer divers en complexer wordt, zagen wij ons als één van de schakels in een brede waaier van alternatieven, werkend aan een rechtvaardige wereld. Het “anders” zijn van ATOL heeft echter eerder bijgedragen tot “onbegrip” dan tot “erkenning”. De huidige procedures zijn niet aangepast aan een organisatie als ATOL die personeelsmiddelen – andere dan coöperanten - uit het Noorden rechtstreeks inzet in capaciteitsversterking van intermediaire organisaties in het Zuiden. Los daarvan, waren we nochtans bezig met het uitstippelen van nieuwe wegen om aansluiting te zoeken met sociale economie in het Noorden …. maar krijgen daar geen ruimte meer voor.

Wij hebben acht maanden lang voort gewerkt op eigen financiering maar we hebben onze limieten bereikt en moeten onze activiteiten stopzetten. We kiezen ervoor om niet verder te gaan als studiebureau omdat we precies in de combinatie van activiteiten als bedrijf en als gesubsidieerde middenveldorganisatie een meerwaarde zagen.

ATOL stopzetten betekent een verlies aan expertise en engagement … weliswaar van een kleine club van mensen ….. maar met een groot hart voor hun werk en partners.

Bedankt aan iedereen die een eind samen met ons op weg ging.

Caroo, Carla, Katrien, Laure, Lisette en Patrick

Nieuws